Door naar volgend hoofdstuk

 

12.1 Folders en publieksvoorlichting

Als de pasgeboren baby ongeveer 4 tot 6 weken oud is, ontvangen de ouders een oproepset die bestaat uit: een uitnodigingsbrief, de brochure Bescherm je kind tegen infectieziekten, vaccinatiekaarten en een vaccinatiebewijs.

Als onderdeel van de oproepset en op de website zijn brochures beschikbaar met informatie over alle RVP Rijksvaccinatieprogramma (Rijksvaccinatieprogramma)-vaccinaties en de prikmomenten. Op de publiekswebsite Rijksvaccinatieprogramma.nl staat uitgebreide informatie voor ouders over het RVP en de RVP-vaccinaties, van veel gestelde vragen tot bijsluiterteksten en uitleg over de vaccinbestanddelen.

Op verzoek van en in samenwerking met het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA) en GGD Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst (Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst) GHOR Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio) Nederland is de brochure 'Bescherm uw kind tegen infectieziekten' vertaald in het Arabisch, Engels, Russisch, Pools, Turks en Tigrinya. Er is een Engelstalig deel van de website Rijksvaccinatieprogramma.nl beschikbaar.
 

12.2 Begeleiding ouders

Ouders moeten laagdrempelig bij hun JGZ Jeugdgezondheidszorg (Jeugdgezondheidszorg)-organisatie antwoord op vragen kunnen krijgen. Hiervoor dient de JGZ goed bereikbaar te zijn. Indien de JGZ-professional geen antwoord weet op de vraag en er ook binnen de eigen organisatie geen antwoord wordt gevonden, kan de professional zélf contact zoeken met het RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu).

De uitvoerders van het RVP begeleiden ouders bij hun keuze tot vaccinatie door tijdens een gesprek in te gaan op het belang van vaccinatie, de effectiviteit (Wijhe 2016) en mogelijke bijwerkingen te benoemen. Daarnaast wordt ingegaan op eventuele twijfels van ouders en wordt voorlichting op maat gegeven. De ouders worden geattendeerd op de website van het RVP

(Rijksvaccinatieprogramma.nl). Bovendien wordt expliciet toegelicht dat zij zelf vermoede bijwerkingen bij Bijwerkingencentrum Lareb kunnen melden. Er zijn drie brochures online beschikbaar die ondersteuning bieden bij de begeleiding:

12.3 De juiste route voor JGZ-professionals om antwoord op hun vragen te krijgen

Ouders hebben tegenwoordig meer vragen en twijfels rondom nut en noodzaak van het RVP. Daarbij wordt het RVP sterk uitgebreid en veranderd; waarschijnlijk zal dit ook de komende jaren het geval zijn. Dat vraagt veel kennis en deskundigheid van JGZ-professionals. Het RIVM ondersteunt dit met scholingen, richtlijnen en informatie op het internet: antwoorden op veel vragen staan op de RVP-website en in de RVP-richtlijnen.

Als een jeugdverpleegkundige het antwoord niet kan vinden in de richtlijnen of op de website van het RVP, raadpleegt hij/zij in principe de eigen jeugdarts, of de stafarts.

Als de jeugdarts, eventueel na raadpleging van de stafarts of jeugdarts met aandachtsgebied RVP, er met de bestaande informatiebronnen niet uitkomt, kan contact worden gezocht met de medisch adviseur (zie contactgegevens).

12.4 Geïnformeerde toestemming voor vaccineren en voor het uitwisselen van vaccinatiegegevens met persoonsgegevens tussen JGZ en RIVM

Zowel voor deelname aan het RVP (het vaccineren zelf) als voor uitwisseling van vaccinatiegegevens met persoonsgegevens tussen de jeugdgezondheidszorg (JGZ-organisaties) en het RIVM, is wettelijk vereist dat er toestemming wordt gevraagd.

De KNMG-wegwijzer Toestemming en informatie behandeling van minderjarigen bevat een praktische uitwerking van de wettelijke regels over toestemming en informatie bij de behandeling van minderjarige kinderen. Er staat beschreven wie de arts moet informeren en om toestemming moet vragen in verband met een medische handeling zoals een vaccinatie. Dit is afhankelijk van de leeftijd van de minderjarige. Voor de toestemming voor uitwisseling van vaccinatiegegevens met persoonsgegevens zijn de regels met betrekking tot wie toestemming moet verlenen net iets anders dan voor de toestemming voor een medische handeling.

De toestemming voor het vaccineren wordt mondeling besproken en hoeft niet apart vastgelegd te worden in het DD JGZ. Indien er geen toestemming wordt gegeven, wordt het bezwaar tegen vaccineren wel vastgelegd. De toestemming voor de uitwisseling van vaccinatiegegevens met persoonsgegevens tussen de JGZ en het RIVM kan mondeling of schriftelijk gegeven worden. Vanaf 1-1-2022 wordt vastgelegd in het DD JGZ of er wel of geen toestemming is gegeven. Over het verkrijgen van deze geïnformeerde toestemming, ook ‘informed consent’ genoemd, is een aparte RVP-richtlijn geschreven. Deze professionele RVP-richtlijn Informed Consent is ontwikkeld om te voldoen aan de wettelijke eisen en is tegelijk ook bedoeld om een handvat te bieden om het gesprek met ouders over het RVP te ondersteunen.

Uitgebreide publieksinformatie over informed consent is te vinden op Jouw toestemming (Rijksvaccinatieprogramma.nl). Daar is deze informatie ook in het Engels, Turks, Arabisch en Tigrinya beschikbaar.

12.5 Oproepen RVP en centrale registratie van vaccinaties

Het RIVM heeft o.a. als taken het oproepen van de te vaccineren kinderen, het registreren van de toegediende vaccinaties en de kwaliteitsbewaking van het RVP. Als een baby bij de gemeente wordt aangegeven komen de gegevens in de Basis Registratie Personen (BRP) te staan. Deze gegevens komen ook in de landelijke database van het RIVM, Praeventis. 

Ongeveer 4-6 weken na de geboorte van hun kind ontvangen de ouder(s) een oproepset, bestaande uit een brief, een vaccinatiebewijs, vaccinatiekaarten en een algemene brochure over het RVP. De JGZ geeft de vaccinaties en legt de gegevens over de vaccinatie vast in het DD JGZ. De JGZ geeft altijd (anonieme) vaccinatiegegevens (type vaccin, batchnummer, datum waarop de vaccinatie is gegeven, en de JGZ locatie waar dat is gedaan) door aan het RIVM. Als er toestemming voor is geeft de JGZ daarbij ook de persoonsgegevens (naam, adres, geboortedatum, geslacht en burgerservicenummer) door. Het RIVM-DVP heeft de taak de vaccinatiegegevens te registreren in Praeventis. Als het RIVM vaccinatiegegevens met persoonsgegevens ontvangt, worden de vaccinatiegegevens in Praeventis gekoppeld aan de juiste persoon. Voor kwaliteitsbewaking (o.a. evaluatie) van het programma is het belangrijk dat vaccinatiegegevens met persoonsgegevens geregistreerd worden in Praeventis.

Deze gegevensuitwisseling vindt plaats door elektronisch berichtenverkeer tussen JGZ-organisaties en het RIVM (digitale uitwisseling tussen DD JGZ en Praeventis). Indien dit niet werkt gebeurt dit op basis van het vaccinregistratieformulier. 
 

12.6 Elektronisch berichtenverkeer

Tijdens de vaccinatiezitting worden de vaccinatiegegevens direct in het DDJGZ vastgelegd. Met behulp van een digitale koppeling tussen de JGZ-organisatie en het RIVM kan digitaal vanuit het DDJGZ de vaccinatiestatus van een kind bij Praeventis opgevraagd en geraadpleegd worden. Dit werkt alleen mits ouders en/of jongeren hiervoor toestemming hebben gegeven. Dit geldt ook voor de DKTP Difterie, kinkhoest, tetanus, polio (Difterie, kinkhoest, tetanus, polio)-schema-indicatie. Vaccinaties van kinderen zonder BSN Burger Service Nummer (Burger Service Nummer) kunnen niet via het elektronisch berichtenverkeer geregistreerd of geraadpleegd worden. Dit staat los van de toestemming voor gepersonaliseerde uitwisseling. Voor raadpleging over een vaccinatieschema kan dan alleen telefonisch contact opgenomen worden met het RIVM DVP-regiokantoor. 
 

12.7 Digitale vaccinatiekaarten

Onderstaande is alleen van toepassing in de situaties dat een digitale uitwisseling niet mogelijk is maar ouders en/of jongere wel toestemming hebben gegeven voor het uitwisselen van vaccinatiegegevens met persoonsgegevens.

Voor iedere vaccinatie die niet digitaal geregistreerd kan worden, dient de bijbehorende vaccinatiekaart opgestuurd te worden. Indien de ouders geen eigen vaccinatiekaarten bij zich hebben, moet een vaccinregistratieformulier van het RIVM ingevuld en opgestuurd worden. Het vaccinregistratieformulier is in een digitale versie beschikbaar. Het is belangrijk dat de kaart of het digitaal formulier volledig ingevuld wordt, bij voorkeur ook met het BSN- of V- nummer of COA-zorgnummer van het kind. Op een vaccinregistratieformulier van het RIVM kunnen meerdere vaccinaties vermeld worden. Indien vaccinnaam en chargenummer niet overeenkomen dan is het chargenummer bepalend.

Als ouders en/of jongere geen toestemming hebben gegeven voor het uitwisselen van gegevens is het mogelijk om vaccinatiegegevens zonder persoonsgegevens te versturen via het digitale vaccinregistratieformulier vaccinatiegegevens door de optie ‘ik wil de vaccinatie anoniem doorgeven’ aan te vinken. 

Op de vaccinatiekaart staat niet alleen naam, adres en geboortedatum, maar ook het BSN-nummer van het kind. Met deze complete identiteitsgegevens van een kind moet zorgvuldig worden omgegaan, zodat misbruik wordt voorkomen. Als u een vaccinatiekaart niet retour stuurt, let er dan op dat deze kaart goed wordt vernietigd, bijvoorbeeld door een papierversnipperaar. 
 

12.8 Bijzondere situaties

Registratie van in het buitenland gegeven vaccinaties

Bij vestiging vanuit het buitenland vraagt het RIVM-DVP-regiokantoor de ouders van de kinderen om een kopie van hun vaccinatiebewijs. Op basis van die gegevens krijgen ouders zo nodig aanvullende vaccinatiekaarten toegestuurd met een vaccinatiebewijs, waarop de reeds gegeven vaccinaties vermeld staan, voor zover deze voor het RVP relevant zijn. Als ouders niet reageren op het verzoek van het RIVM-DVP-regiokantoor, ontvangen ze een oproepset met vaccinatiekaarten voor het hele RVP, passend bij de leeftijd van het kind.
 

Vervroegde BMR Bof, mazelen, rodehond (Bof, mazelen, rodehond)-vaccinatie

In de situaties dat er een digitale uitwisseling bestaat tussen DD-JGZ en Praeventis is onderstaande NIET van toepassing.
Voor een BMR-vaccinatie die voor de leeftijd van 1 jaar wordt toegediend moet een vaccinregistratieformulier van het RIVM worden gebruikt, zodat de BMR-kaart behouden blijft voor de BMR na de 1e verjaardag. 
 

12.9 Bezwaar oproepen RVP

Vanaf 1-1-2022 wordt in het DD-JGZ geregistreerd of ouder(s) en/of de jongere toestemming hebben gegeven voor het uitwisselen van vaccinatiegegevens met persoonsgegevens. Onderstaande is alleen van toepassing op die situaties, waarbij deze toestemming is gegeven. Als ouders aan de JGZ-medewerker melden dat zij een bepaalde vaccinatie of alle vaccinaties van het RVP (om medische of andere redenen) niet willen voor hun kind, of jongeren voor zichzelf, moet dit, mits er toestemming is voor uitwisseling van vaccinatiegegevens met persoonsgegevens, worden doorgegeven aan het RIVM-DVP-regiokantoor. Dit kan vrij eenvoudig via de digitale koppeling tussen DD JGZ en Praeventis. Een vermelding van een bezwaar in het DD JGZ-dossier komt rechtstreeks in Praeventis. Maar in principe is het een verantwoordelijkheid van de ouders of jongere. Zij kunnen ook zelf bij het RIVM aangeven dat ze geen oproepen voor vaccinatie willen ontvangen. Het RIVM-DVP-regiokantoor stuurt in beide gevallen een bevestigingsbrief voor ontvangst naar het BRP-adres (Basis Registratie Personen) van het betreffende kind met de mededeling dat er geen herinneringsoproepen meer gestuurd zullen worden.
 

Bezwaar zonder medische reden

Kinderen tot 12 jaar

Kinderen tot en met 11 jaar vallen volledig onder de zeggenschap van de ouders. De registratie van het bezwaar tegen oproepen blijft staan, totdat ouders zelf aangeven dat zij weer oproepen voor het RVP wensen te ontvangen. Bij iedere nieuwe fase van het RVP (zie paragraaf 12.10) zullen de ouders een brief krijgen van het RIVM waarin staat dat zij aangegeven hebben geen oproepen te willen ontvangen. Ze worden echter wel geattendeerd op de vaccinaties waar hun kind nu voor in aanmerking zou komen. De ouder kan dan heroverwegen, maar hoeft niets te doen als het besluit onveranderd blijft. 

Jongeren van 12 tot 16 jaar

Jongeren vanaf 12 tot en met 15 jaar hebben volgens de wet bij medische behandelingen of onderzoeken een belangrijke eigen stem. Bij verschil van mening tussen jongere en ouders, is de mening van de jongere doorslaggevend als duidelijk is dat de jongere goed weet waarover het gaat. De registratie betreffende een eerder gemelde wens geen oproepen te ontvangen vervalt automatisch en er worden weer reguliere oproepen gestuurd. Dat betekent concreet dat de oproep voor de HPV-vaccinaties vanaf de leeftijd van 12 jaar naar de jongere en de ouders wordt gestuurd. En ook de MenACWY-uitnodiging zal altijd verzonden worden naar het BRP-adres van de jongere. 

Jongeren vanaf 16 jaar en ouder worden door de WGBO op één lijn gesteld met volwassenen.
 

Bezwaar met medische reden

Tijdelijk geen oproepkaarten willen ontvangen in verband met een medische reden

Leg dit NIET vast in het DD JGZ als bezwaar, want er is geen sprake van bezwaar maar uitstel. Ook geen vaccinatiekaart opsturen, maar gebruiken zodra de vaccinatie gegeven wordt.
 

Langdurig geen oproepkaarten willen ontvangen in verband met een medische reden

Vaccinatiekaart niet opsturen. Doorgeven aan de medisch adviseur RIVM: de NAW-gegevens en geboortedatum van het kind, de reden van het bezwaar, om welke vaccinaties het gaat, de gegevens van de specialist en de verwachte duur van contra-indicatie voor vaccinatie(s). De medisch adviseur registreert het medisch bezwaar, meestal voor BMR (levend vaccin), in Praeventis. Het RIVM stuurt de ouders per brief een bevestiging van de registratie van het medisch bezwaar. Bij een verzoek om uitstel om medische redenen kan in Praeventis een einddatum aangegeven worden bij de betreffende vaccinaties. Als deze datum verlopen is, worden de oproepen alsnog verzonden. Als bijvoorbeeld medicatie langdurig of levenslang gebruikt moet worden, kan het bezwaar zonder einddatum worden vermeld. Praeventis zal dan nooit oproepen versturen voor deze vaccinatie. 

Meestal betekent een medisch bezwaar dat de vaccinatiekaart voor de BMR-vaccinatie (levend vaccin) niet meer verstuurd wordt, totdat de ouders aangeven dat het vaccin weer toegediend kan worden. De vaccinatiekaarten van de andere (dode) vaccins worden wel verstuurd. Ouders kunnen in overleg met de specialist bespreken wat het beste moment is om deze vaccinaties toe te dienen. 

Indien er een digitale koppeling is tussen DD JGZ en Praeventis kan een medisch bezwaar ook door een vermelding in het DD JGZ doorgegeven worden. Dit medisch bezwaar alleen vastleggen in het DD JGZ na mondeling contact met de medisch adviseur.

Als ouder(s) en/of jongere geen toestemming hebben gegeven voor het uitwisselen van vaccinatiegegevens met persoonsgegevens, is het RIVM alleen op de hoogte van eventuele bezwaren tegen vaccinaties als ouder(s) of jongere die zelf melden aan het RIVM.
 

12.10 Herinneringsoproepen

Bij de herinneringsoproepen voor vaccinaties zijn de gegevens zoals die in Praeventis staan bepalend. Wanneer er wel toestemming is voor deelname aan het RVP (en vaccinaties zijn/worden gegeven), maar er geen toestemming is voor het uitwisselen van vaccinatiegegevens met persoonsgegevens, kunnen herinneringsoproepen dus onnodig worden gestuurd. Dit kan leiden tot verwarring en tot het halen van extra onnodige vaccinaties. 

Er worden zes fasen onderscheiden waarin gevaccineerd wordt en waarvoor oproepbrieven en vaccinatiekaarten toegestuurd worden:

  1. opbouw basisimmuniteit, normaliter in de eerste 14 levensmaanden;
  2. de DKTP-booster in het jaar dat een kind 4 jaar wordt;
  3. de DTP Difterie, Tetanus en Poliomyelitis (Difterie, Tetanus en Poliomyelitis)-booster en 2e BMR in het jaar dat een kind 9 jaar wordt;
  4. de HPV-serie voor jongeren in het jaar dat ze 10 of 13 jaar worden;
  5. de MenACWY voor tieners in het jaar dat ze 14 jaar worden.

Termijnen voor herinneringsoproepen

Voor de vaccinaties ter opbouw van de basisimmuniteit wordt een rappeltermijn van 4 maanden gehanteerd. Uitzondering hierbij zijn de HepB-vaccinaties voor baby’s van moeders die hepatitis B-drager zijn. Dan is de herinneringstermijn: 5 dagen voor HepB0, 14 dagen voor HepB1, HepB2, HepB3 en 30 dagen voor HepB4.

Voor de 4-jarigenvaccinatie, de 9-jarigenvaccinatie, de HPV-vaccinaties en de tiener-MenACWY-vaccinatie is de herinneringstermijn ongeveer een half jaar.

Bij rappellering maakt het uit of iemand heeft aangegeven geheel of gedeeltelijk af te zien van deelname RVP. Hierbij zijn twee situaties mogelijk:

Er is geen bezwaar tegen oproepen RVP

Indien een vaccinatie niet geregistreerd staat in Praeventis en wel geïndiceerd is, gaat er eenmalig ter herinnering een vaccinatiekaart naar de ouders. Daarnaast wordt bij de verzending van de vaccinatiekaart(en) in fase 2 en 3 nagegaan of er in de vorige fase nog vaccinaties ontbreken. Voor ontbrekende vaccinaties worden dan vaccinatiekaarten meegezonden. Daarna stoppen de herinneringsoproepen. Wel kan er op initiatief van het kind zelf, al dan niet in samenspraak met de ouder of professional, tot de 18e verjaardag gevaccineerd worden. 

Er is wel bezwaar tegen oproepen RVP

Indien een vaccinatie niet geregistreerd staat in Praeventis, wel geïndiceerd is, maar er is bezwaar gemaakt tegen de oproepen voor het RVP (medisch of anders) gaat er geen vaccinatiekaart ter herinnering naar de ouders.

 Indien de reden van het bezwaar niet medisch is maar anders, wordt in de volgende fase (in fase 2 en 3) geen oproepset maar een speciale brief aan de ouders gestuurd, waarin zij geattendeerd worden op de vaccinaties waar hun kind nu voor in aanmerking zou komen. Als het kind 12 jaar oud is, mag het zelf (mee) beslissen en verandert bovenstaande procedure. De registratie betreffende het bezwaar vervalt en er worden weer reguliere oproepen gestuurd. Dat betekent concreet dat de uitnodiging voor de HPV-vaccinaties en de 14 jarigen-MenACWY gewoon verstuurd worden naar het opgeroepen kind en de ouders. Indien er een medische reden is om af te zien van deelname aan het RVP worden er in een volgende fase geen herinneringen verstuurd. 

Als ouders geen oproepen voor het RVP willen ontvangen, met of zonder medische reden, en dat is niet bij het RIVM-DVP-regiokantoor bekend en dus niet in Praeventis geregistreerd, worden er gewoon herinneringsoproepen verstuurd.

Als ouder(s) en/of jongere geen toestemming hebben gegeven voor het uitwisselen van vaccinatiegegevens met persoonsgegevens kan het RIVM dus geen gepersonaliseerde op-maat herinneringen voor vaccinaties sturen.