Wat is HPV-kanker?

Verschillende soorten kanker worden veroorzaakt door HPV. Baarmoederhalskanker is hiervan de meest voorkomende, maar ook kanker in de anus, de schaamstreek (vagina, penis en schaamlippen) en in de keel kan door HPV veroorzaakt worden. HPV is de afkorting van humaan papillomavirus. Er zijn vele verschillende HPV-virussen. De typen 16 en 18 komen het meest voor en veroorzaken ten minste 70% van de gevallen van HPV-kanker. HPV is heel besmettelijk en komt heel veel voor. Ongeveer 8 op de 10 vrouwen en mannen krijgen ooit een HPV-infectie in hun leven.

In Nederland krijgen ongeveer 1.000 vrouwen en 500 mannen per jaar kanker door HPV. Hiervan overlijden ieder jaar ongeveer 300 vrouwen en 200 mannen. Hieronder vallen ongeveer 700 gevallen van baarmoederhalskanker en 200 overlijdens aan baarmoederhalskanker. Sinds 2009 krijgen meisjes die 13 worden 2 vaccinaties tegen HPV aangeboden. Vanaf 2021 zullen ook jongens de vaccinatie aangeboden krijgen.

Verschijnselen van HPV

Vaak merk je niets van een besmetting met HPV. Meestal ruimt je lichaam dit virus binnen 2 jaar weer zelf op. Wordt het virus niet door het lichaam afgebroken, dan ontstaat de kans dat het virus uiteindelijk kanker veroorzaakt. HPV kan kanker veroorzaken van de baarmoederhals, de anus, de schaamstreek (penis, vagina en schaamlippen) en in de keel. De klachten kunnen uiteenlopen van een branderig gevoel tot bloedingen, pijn en afwijkingen aan penis en schaamlippen.

Hoe loop je HPV op?

De besmetting met HPV gaat via lichaamscontact tijdens seks. Het kan dan al met de vingers worden overgedragen. Condooms helpen lang niet altijd. Daarom lopen de meeste vrouwen en mannen in hun leven een besmetting met HPV op.

Wie krijgt HPV?

80% van de vrouwen en mannen in Nederland die seksueel actief zijn, lopen in hun leven een besmetting met HPV op. Jongens kunnen dus ook HPV oplopen en het overdragen op anderen. Ook jongens kunnen kanker door HPV krijgen, hoewel de kans kleiner is.

Baarmoederhalskanker in Nederland

Jaarlijks krijgen bijna 700 vrouwen het bericht dat ze baarmoederhalskanker hebben. Om baarmoederhalskanker in een vroeg stadium op te sporen, krijgen alle vrouwen tussen de 30 en 60 jaar iedere vijf jaar een uitnodiging voor een uitstrijkje. Met dit uitstrijkje kan vastgesteld worden of het HPV virus nog in de cellen van de baarmoederhals zit en dus mogelijk kanker kan veroorzaken. In een vroeg stadium is baarmoederhalskanker meestal goed te behandelen. Uitstrijkjes worden ook gemaakt bij vrouwen die tegen HPV gevaccineerd zijn, omdat niet alle HPV-kanker door vaccinatie kunnen worden voorkomen. Ondanks het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker overlijden jaarlijks 200 vrouwen aan de gevolgen van baarmoederhalskanker.

Behandeling van HPV

Er is geen behandeling voor HPV. Het lichaam moet het virus zelf opruimen. Vanaf de leeftijd van 30 jaar krijgen alle vrouwen iedere vijf jaar een uitnodiging voor een uitstrijkje. Dan wordt onderzocht of er cellen aanwezig zijn die door de HPV in kankercellen aan het veranderen zijn. Afwijkende cellen kunnen dan weggehaald worden om ernstige vormen van kanker te voorkomen. Zowel het uitstrijkje als de vaccinatie biedt geen 100% bescherming, maar samen verkleinen ze de kans op HPV-kanker heel sterk.

Vaccinatie tegen HPV

Het HPV-vaccin in het Rijksvaccinatieprogramma bevat nagemaakte deeltjes van HPV virussen, typen 16 en 18. Je kunt er geen HPV van krijgen. Na inenting maakt het lichaam antistoffen tegen HPV 16 en 18 en ook een beetje tegen een aantal andere typen. De kans op baarmoederhalskanker is dan met ongeveer 80% afgenomen. Omdat het vaccin niet 100% beschermt, is het nog steeds aan te raden een uitstrijkje te laten maken als je een oproep krijgt voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker.

De vaccinatie werkt het beste als je nog geen HPV-besmetting hebt. Het is dus belangrijk dat je de vaccinatie krijgt voordat je seksueel actief wordt, maar ook als je al seksueel actief bent kan de vaccinatie HPV-kanker voorkomen.

Meisjes krijgen in het jaar dat ze 13 worden een uitnodiging om 2 maal een inenting tegen HPV te halen. De tweede inenting krijgen ze een half jaar na de eerste. De inentingen worden door de bureaus voor jeugdgezondheidszorg in het voorjaar en het najaar gegeven tijdens een groepsvaccinatie. Alle meisjes krijgen hiervoor automatisch een uitnodiging. Meisjes die 15 jaar of ouder zijn, hebben drie inentingen nodig om zich goed tegen HPV te beschermen. Jongens die zich willen laten vaccineren tegen HPV moeten hiervoor naar de huisarts of GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst. Voor jongens is de vaccinatie nog niet gratis. In de loop van 2021 zullen ook jongens worden uitgenodigd voor gratis HPV-vaccinaties uit het Rijksvaccinatieprogramma.