Door naar volgend hoofdstuk

19.1 Vaccineren tegen meningokokken type W

Sinds 2015 is er een toename van meningokokkenziekte type W in Nederland (Knol 2017). Vanwege deze toename heeft de minister van VWSMinisterie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in september 2017 besloten om in 2018 twee cohorten te gaan vaccineren met MenACWY-vaccin (Kamerbrief 2017). Sinds 1 mei 2018 krijgen peuters van 14 maanden MenACWY in plaats van MenC. Sinds oktober 2018 krijgen tieners, die tussen 1 mei en 31 december 2018 14 jaar zijn geworden, de meningokokken ACWY-vaccinatie aangeboden. In 2019 krijgen alle jongeren die dan 14 jaar worden een uitnodiging voor vaccinatie.

In juli 2018 heeft de staatssecretaris van VWS vervolgens besloten om alle jongeren geboren tussen 1 januari 2001 en 1 mei 2004 in 2019 een vaccinatie aan te bieden (Kamerbrief 2018). Het is de bedoeling dat eind 2019 al deze jongeren een vaccinatie aangeboden hebben gekregen.

Met dit besluit wil de staatssecretaris de gestage toename van besmettingen met meningokokken type W tegengaan.

Deze vaccinatie is geen onderdeel van het RVPRijksvaccinatieprogramma, maar een maatregel om een toename van het aantal gevallen te voorkomen, zie ook paragraaf 4.2. Naar verwachting zal de Gezondheidsraad eind 2018 adviseren over het vaccineren tegen meningokokkenziekte na 2019 in het kader van het RVP. Het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu verwacht dat een vaccinatie tegen meningokokken ACWY voor peuters en 14-jarigen vanaf 2020 deel zal gaan uitmaken van het Rijksvaccinatieprogramma.

19.2 Indicatie voor vaccinatie met MenACWY in 2019

Voor zowel kinderen in Nederland als kinderen in Caribisch Nederland geldt:

  • Peuters van 14 maanden Sinds mei 2018 krijgen zij op het consultatiebureau een vaccinatie tegen meningokokken ACWY. Deze vaccinatie heeft de vaccinatie tegen meningokokken C, vervangen, die deze jonge kinderen sinds 2002 kregen aangeboden in het kader van het Rijksvaccinatieprogramma.

Kinderen die op de leeftijd van 12 maanden of ouder al een MenC gehad hebben, komen niet in aanmerking voor MenACWY-vaccinatie.

  • Tieners die 15 jaar worden en zijn geboren tussen 1-5-2004 en 31-12-2004 In de periode oktober t/m december 2018 kregen zij allemaal een vaccinatie tegen meningokokken ACWY aangeboden.

Als ze toen niet verschenen zijn, komen ze dit jaar nog in aanmerking voor vaccinatie in het kader van het no show beleid begin 2019 en indien nodig de 3e en laatste oproep in het najaar.

  • Tieners die in 2019 14 jaar, 15, 16, 17 of 18 jaar worden en nog niet eerder uitgenodigd zijn, dus geboren in 2001 t/m 2005,: In het voorjaar krijgen zij een uitnodiging, tenzij ze vorig jaar of dit jaar al een MenACWY hebben gehad en dit geregistreerd staat in Praeventis.

 Voor deze maatregel zijn dezelfde algemene indicaties van toepassing als voor het RVPRijksvaccinatieprogramma, beschreven in paragraaf 2.2.

19.3 Contra-indicaties

Wat betreft de contra-indicaties is het vaccin vergelijkbaar met MenC. Zie hoofdstuk 5. Zie ook hoofdstuk 5 voor kinderen met een verhoogde bloedingsneiging.

Het vaccin kan veilig toegediend worden aan zwangere meisjes of meisjes die borstvoeding geven.

Het betreft geïnactiveerd vaccin en er is geen enkele aanwijzing voor schadelijkheid voor moeder en kind.

19.4 Simultaan vaccineren en intervallen

Interval met ander meningokokkenvaccin

Algemeen: Eerder MenC-vaccin, MenACWY polysaccharidevaccin of MenACWY geconjugeerd vaccin gehad: er is geen minimum interval met MenACWY geconjugeerd vaccin. De MenACWY kan altijd worden toegediend.

14 maanden: Kinderen die op de leeftijd van 12 maanden of ouder een MenC gehad hebben, komen op dit moment niet in aanmerking voor MenACWY-vaccinatie. Als MenACWY vaccinatie op 14 jarige leeftijd in het RVPRijksvaccinatieprogramma opgenomen wordt, komen zij op tienerleeftijd wel in aanmerking. Zie paragraaf 19.3.

Interval met ander vaccin
Voor intervallen met ander vaccin, zie tabel 6.

Simultaan toedienen met ander vaccin
MenACWY kan simultaan worden toegediend met BMRBof, mazelen, rodehond, DKTPDifterie, kinkhoest, tetanus, polio-Hib-HepB, HepB, Pneu, HepA, griepvaccin en HPV. In het voorjaar 2018 heeft de EMA ook registratie voor gelijktijdige toediening met HPV goedgekeurd en dit is in de bijsluiter opgenomen. HPV en MenACWY worden in het schema niet standaard tegelijkertijd aangeboden. Bij inhaalschema’s kunnen HPV en MenACWY desgewenst wel gelijktijdig worden toegediend.

19.5 Vaccin, vaccinatietechniek en werkingsduur

Voor de vaccinatie wordt het vaccin Nimenrix® gebruikt. Dit is een dood vaccin. Voor kinderen vanaf de leeftijd van 12 maanden is één dosis (0,5 ml) voldoende voor het bereiken van de basisimmuniteit (Ishola 2015).

Het vaccin moet worden gereconstitueerd door de hele inhoud in de voorgevulde spuit van het oplosmiddel aan de injectieflacon met het poeder toe te voegen. Na reconstitutie moet het vaccin zo snel mogelijk, en in elk geval binnen 15 minuten, worden toegediend.
Als de inhoud van de voorgevulde spuit wordt toegediend, zonder dat het poeder van de flacon er in is opgelost, dan moet het vaccin zo spoedig mogelijk alsnog op juiste wijze worden toegediend. De vaccinatie wordt intramusculair toegediend in het anterolaterale deel van de dij of in de m. deltoideus.  Zie hoofdstuk 8 voor de vaccinatietechniek.

Na toediening is de werkingsduur vergelijkbaar met die van MenC. Het vaccin heeft wel een bredere werking en beschermt tegen meerder typen. Na toediening op de leeftijd van 11 jaar of ouder is de werkingsduur van het vaccin minimaal 5 jaar (zie bijsluiter).

19.6 Effectiviteit

Op basis van immunogeniteitsstudies is de verwachting dat de effectiviteit van meningokokken ACWY-vaccinatie vergelijkbaar is met de vaccineffectiviteit van meningokokken C-vaccins, die rond de 85-95% ligt (Gil 2010, Knuf 2010, Snape 2011).

19.7 Veiligheid, ervaring en bijwerkingen

Zoals bij alle vaccins die geregistreerd zijn voor gebruik in Nederland, is de veiligheid van Nimenrix® (en ook van het alternatief Menveo®) uitgebreid onderzocht en veilig bevonden (Block 2015, Johnston 2016, Klein 2016, Lalwani 2015, Vesikari 2015).

Nimenrix®, dat voor de uitbraakmaatregel gebruikt wordt, is sinds 2012 op de markt. Menveo® is sinds 2010 op de markt. Het MenACWY-vaccin wordt al geruime tijd toegediend aan reizigers die naar een land gaan waar ze extra risico lopen op meningokokkenziekte door een van de vier typen.

De bijwerkingen zijn meestal mild en kortdurend van aard. Ze zijn vergelijkbaar met die van het MenC-vaccin. Bijwerkingen die het meest voorkomen na meningokokken ACWY-vaccinatie zijn: pijn, verharding of roodheid op de plek waar geprikt is, hoofdpijn, koorts (≥38ºC) en niet lekker voelen. Kinderen kunnen ook last hebben van slaperigheid.

19.8 Inhaalschema voor kinderen geboren op of na 1 juni 2001

14 maanden: Voor het inhalen van een MenACWY-vaccinatie, die normaliter op de leeftijd van 14 maanden wordt toegediend, gelden dezelfde uitgangspunten als voor MenC. Zie ook tabel 11:

  • Kinderen geboren op of na 1 juni 2001 komen in aanmerking voor de MenACWY-vaccinatie, als zij nog geen MenC- of MenACWY vaccinatie hebben gehad op de leeftijd van 1 jaar of ouder.
  • Vaccinatie in het 2e levensjaar van een kind is noodzakelijk om voldoende immuniteit op te bouwen, ook als het kind op de zuigelingenleeftijd tot de 1e verjaardag buiten het RVPRijksvaccinatieprogramma drie doses MenC of MenACWY-vaccin heeft gekregen.
  • De MenACWY-vaccinatie wordt gegeven na de eerste verjaardag, meestal rond 14 maanden.
  • Na de 1e verjaardag is één MenACWY-vaccinatie voldoende voor de opbouw van de basisimmuniteit. Er zijn meerdere soorten meningokokkenvaccins, onder andere geconjugeerde vaccins en polysacharidenvaccins. Voor meningokokken ACWY wordt in het RVP een geconjugeerd vaccin geadviseerd. Kinderen geboren op of na 1 juni 2001 die in het buitenland nog geen geconjugeerd MenC-vaccin of MenACWY-vaccin hebben gehad, komen in aanmerking voor MenACWY-vaccinatie. Dit geldt ook voor kinderen bij wie onduidelijk is wat voor soort vaccin er is gegeven.
    Tieners geboren in de periode 2001 t/m 2005 worden in 2019 uitgenodigd voor de MenACWY-vaccinatie als zij in 2018 of 2019 nog geen MenACWY hebben ontvangen. Kinderen en tieners uit andere jaarcohorten komen in 2019 niet in aanmerking voor MenACWY, tenzij ze het recht hebben om de MenACWY-vaccinatie rond 14 maanden in te halen. Zie tabel 12.

Tabel 11 Het (inhaal)schema MenACWY-vaccinatie voor kinderen rond de leeftijd van 14 maanden

Leeftijd nu

Eerdere Men(A)C(WY)-vaccinaties?

Beleid RVP

<12 mnd

Nee

MenACWY-vaccinatie rond 14 mnd
Geen indicatie om deze te vervroegen

Niet geven vóór 1e verjaardag

1 of meer MenC of MenACWY-vaccinaties
vóór de 1e verjaardag

>12mnd

Nee

MenACWY-vaccinatie rond 14 mnd

Geen indicatie om deze te vervroegen

Indien al >14 mnd: z.s.m.

1 of meer MenC of MenACWY-vaccinaties
vóór de 1e verjaardag

1 (of meer) MenC of MenACWY-vaccinaties
NA de 1e verjaardag

Geen MenACWY-vaccinatie vanuit RVP*

* Kinderen die al een geconjugeerd MenC (of MenACWY)-vaccinatie hebben gehad na de 1e verjaardag krijgen nu geen MenACWY-vaccinatie vanuit het RVP. Ook is er geen actief advies aan hen om zich hiertegen te laten vaccineren. Ouders die op individuele basis toch graag MenACWY-vaccinatie willen voor hun kind, kunnen dit vragen bij de huisarts of een reizigersadviesbureau.

Tabel 12 Het (inhaal)schema MenACWY-vaccinatie voor oudere kinderen en tieners in 2019

Leeftijd nu

Eerdere MenC- OF MenACWY-vaccinaties?

Beleid RVP

Geboren voor 1-1-2001

n.v.t.

Geen MenACWY-vaccinatie.

Geboren tussen 1-1-2001 en 01-06-2001

n.v.t.

MenACWY-vaccinatie tijdens vaccinatiecampagne.

Geboren tussen
01-06-2001 en 01-5-2004

Nee *

MenACWY-vaccinatie in inhaalschema RVP.

1 (of meer) geconjugeerd MenC- of MenACWY-vaccinaties NA de 1e verjaardag *

MenACWY-vaccinatie tijdens vaccinatiecampagne, tenzij in 2018 of 2019 een MenACWY is toegediend.

Geboren tussen
01-05-2004 en
31-12-2004

 

Nee *

MenACWY-vaccinatie in inhaalschema RVP.

Krijgt ook een oproep in het kader van no showbeleid of laatste oproep, maar er zijn geen twee MenACWY-vaccinaties nodig.

1 (of meer) geconjugeerd MenC- of MenACWY-vaccinaties NA de 1e verjaardag en VOOR de 11e verjaardag*

MenACWY-vaccinatie in het kader van no showbeleid of laatste oproep in het najaar, tenzij in 2018 of 2019 een MenACWY is toegediend.

1 (of meer) geconjugeerd MenACWY-vaccinaties NA de 11e verjaardag *(MenC niet relevant)

Geen herhaalde oproep bij no show.

Geboren in 2005

Nee *

MenACWY-vaccinatie in inhaalschema RVP.

1 (of meer) geconjugeerd MenC- of MenACWY-vaccinaties NA de 1e verjaardag en VOOR de 11e verjaardag

MenACWY-vaccinatie tijdens vaccinatiecampagne, tenzij in 2018 of 2019 een MenACWY is toegediend.

 

1 (of meer) geconjugeerd MenC- of MenACWY-vaccinaties NA 11e verjaardag* (MenC niet relevant)

MenACWY-oproep tijdens vaccinatiecampagne, tenzij in 2018 of 2019 een MenACWY is toegediend. Deze kinderen hebben eigenlijk geen 2e MenACWY nodig.

 Geboren vanaf 1-1-2006 en

 nu > 14 mnd

Nee*

MenACWY-vaccinatie in inhaalschema RVP.

1 (of meer) geconjugeerd MenC- of MenACWY-vaccinaties NA de 1e verjaardag*

Geen MenACWY-vaccinatie **

* Ongeldig: Meningokokkenvaccinaties gegeven vóór de 1e verjaardag, polysacharidevaccinaties en vaccins waarvan het onduidelijk is of het geconjugeerd of polysacharide vaccin was.
** Kinderen die al een geconjugeerd MenC (of MenACWY)-vaccinatie hebben gehad na de 1e verjaardag krijgen nu geen MenACWY-vaccinatie vanuit het RVP.

Het MenACWY-vaccinatiebeleid vanaf 2020 is voor het RVP nog niet bepaald.

Als men op individuele basis toch graag MenACWY-vaccinatie wil, kan men dit vragen bij de huisarts of een reizigersadviesbureau.

19.9 Communicatie, registratie en (herinnerings)oproepen peuters

De folders en website Rijksvaccinatieprogramma.nl zijn aangepast op de verandering van vaccin. Zie paragraaf 11.1.

Oproepen

  • Kinderen met een vaccinatiekaart voor MenC, krijgen vanaf 1-5-2018 een MenACWY-vaccinatie.
  • Pasgeborenen en vestigers krijgen MenACWY-kaarten in hun oproepset.

 
Centrale registratie
MenACWY-vaccinatie wordt verantwoord middels:

  • registratie in DD JGZJeugdgezondheidszorg en via berichtenverkeer doorgeven aan het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu;
  • chargenummer en datum op de MenC- of MenACWY-vaccinatiekaart.

Let op: op de verpakking en de flacon staat een ander chargenummer dan op de spuit. Voor een goede registratie is het van belang om het chargenummer van de verpakking en de flacon te gebruiken. De houdbaarheid van de flacon is ook anders, namelijk korter, dan de houdbaarheid van de spuit.
 
Registratie op het vaccinatiebewijs
Op het huidige vaccinatiebewijs zijn twee opties:

  • MenC handmatig veranderen in MenACWY;
  • MenACWY noteren bij ‘Overig’.

Kinderen geboren vanaf 1-5-2018 ontvangen een aangepast vaccinatiebewijs. Het kopje ‘MenC Inentingsdatum’ is gewijzigd in ‘MenACWY Inentingsdatum’, met twee lege regels eronder.

In een duplicaat vaccinatiebewijs is het kopje ‘MenC Inentingsdatum’ gewijzigd in ‘MenACWY Inentingsdatum’.
In een RVPRijksvaccinatieprogramma-vaccinatiebewijs voor een vestiger of asielzoeker zonder toegediende meningokokkenvaccinatie komt het kopje ‘MenACWY Inentingsdatum’. In een RVP-vaccinatiebewijs voor een vestiger of asielzoeker met toegediende meningokokkenvaccinatie komt het kopje ‘Men Inentingsdatum’. Daaronder staat de uitvoerdatum van de vaccinatie en tussen haakjes de desbetreffende vaccinsoort ‘MenC’ of ‘MenACWY’.

Herinneringsoproepen

Er wordt een rappelkaart MenACWY gestuurd, 4 maanden nadat de vaccinatie had moeten worden toegediend.

19.11 Bestaande en nieuwe bezwaren

Bestaande bezwaren

  • In Praeventis is een bestaand bezwaar tegen MenC veranderd in een bezwaar tegen MenACWY.
  • Ouders met kinderen jonger dan 14 maanden, die hebben aangegeven bezwaar te hebben tegen het hele RVPRijksvaccinatieprogramma of alleen tegen MenC: zij hebben de MenC-kaart ontvangen en kunnen hiermee volgens de geldende regels een MenACWY krijgen. Zij kunnen dit aangeven bij de JGZJeugdgezondheidszorg. RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu stuurt geen nieuwe oproepkaart MenACWY.
  • Ouders met kinderen ouder dan 14 maanden, die hebben aangegeven bezwaar te hebben tegen het hele RVP of alleen tegen MenC: zij hebben de MenC-kaart ontvangen en kunnen hiermee volgens de geldende regels een MenACWY krijgen. Zij kunnen dit aangeven bij de JGZ. RIVM stuurt geen nieuwe oproepkaart MenACWY.
  • Bij een eerder doorgegeven medisch bezwaar tegen vaccinaties, worden oproepen voor vaccinatie met dood vaccin gewoon opgestuurd. Ouders kunnen in overleg met behandelend arts besluiten of en wanneer de MenACWY kan worden toegediend.
     

Nieuwe bezwaren specifiek tegen MenACWY

Ouders van kinderen tot de leeftijd van 12 jaar, kunnen hun bezwaar kenbaar maken. Dit bezwaar wordt geregistreerd door JGZ en RIVM. Er komt geen herhaalde oproep vanuit het RIVM, totdat het kind als tiener weer in aanmerking komt voor vaccinatie. Dan ontvangt het kind een uitnodiging voor MenACWY-vaccinatie. Als de tiener bezwaar maakt, wordt dit geregistreerd door JGZ en RIVM. Er komt dan geen herhaalde oproep meer vanuit het RIVM. Zie paragraaf 11.7.

19.10 Communicatie, registratie en (herinnerings)oproepen van tieners

In september 2018 ging een publiekscampagne van start. Er is nieuw communicatiemateriaal ontwikkeld.

Oproepen

Tieners uit de betreffende jaarcohorten ontvangen twee weken vooraf aan de vaccinatieronde een uitnodiging. De oproepset bevat: een uitnodigingsbrief van het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, een bijlage-brief van de JGZJeugdgezondheidszorg, een vaccinatiebewijs en een folder. De folder is speciaal voor deze vaccinatie ontwikkeld. Als er in 2018 of 2019 al een MenACWY is toegediend én geregistreerd in Praeventis, dan wordt er geen uitnodiging gestuurd. 
 
Centrale registratie
MenACWY-vaccinatie wordt verantwoord middels:

  • registratie in DD JGZ en via berichtenverkeer doorgeven aan het RIVM;
  • chargenummer en datum op de MenACWY-vaccinatiekaart.

Let op: op de verpakking en de flacon staat een ander chargenummer dan op de spuit. Voor een goede registratie is het van belang om het chargenummer van de verpakking en de flacon te gebruiken. De houdbaarheid van de flacon is ook anders, namelijk korter, dan de houdbaarheid van de spuit. 

Registratie op het vaccinatiebewijs

Er is een aanvullend vaccinatiebewijs voor de registratie van HPV- en MenACWY-vaccinaties. Meisjes die in 2018 de HPV-vaccinatie hebben gehad hebben dit vaccinatiebewijs al ontvangen.

No showbeleid
Tieners die niet verschenen zijn krijgen een tweede uitnodiging, tenzij er in Praeventis al een MenACWY geregistreerd staat op of na de 11e verjaardag:

  • binnen 2 weken na de laatste vaccinatiemogelijkheid in het werkgebied van de JGZ;
  • middels een brief van de JGZ met een nieuwe vaccinatiemogelijkheid binnen 8 weken;
  • de JGZ geeft duidelijk aan hoe ze bereikbaar zijn voor vragen.

Herinneringsoproepen

Tieners die in 2018 of in het voorjaar 2019 zijn opgeroepen, ontvangen in het najaar van 2019 de rappelkaart, tenzij er in Praeventis al een MenACWY geregistreerd staat op of na de 11e verjaardag.